مىشوند . و اين اگر تنها به‌همين استقرار نظم و زوال خانخانى و انقراض ايلخانان بسنده مىشد ، ايرادى نداشت ، اما اگر به خاطرمان مانده باشد ، در صفحات قبل ديديم كه در زمان اوزون حسن اكثر دول اروپايى يعنى نمايندگان دنياى صليبى به دربار او سفير و ايلچى مىفرستادند و همچنين ديديم كه ماركوپولو و ديگران چه نقشى در تحريص مغولان براى حمله به دنياى اسلامى را داشتند . حال ببينيم كه اين استفاده صفويان از تشيع و احساسات پاك و عميق و انگيزه‌هاى مذهبى مردم ايران چگونه در دست اروپائيان صليبى ، آلت و وسيله‌اى شد براى اين‌كه بتوانند به دست ما و به خرج كيسه‌هاى مسلمانان شيعى و سنى ، خود را از چنگ عثمانيان خلاصى دهند و نفسى به راحتى بكشند . محمود محمود به نقل از تاريخ ادبيات ايران جلد چهارم تأليف ادواردبراون ، از جانب يكى از سياستمداران اروپا مىنويسد : « فقط ايرانىها ما بين ما و مرگ حايل شدند . اگر ايرانيها نبودند تركها ما را محو و نابود كرده بودند . » « 1 » اروپائيان براى اين‌كه ايران را سپر بلاى عثمانى سازند يا درست‌تر بگوييم از ايجاد نفاق بين مسلمين ، خود بهترين بهره‌بردارىها را بكنند و پايه‌هاى استعمار جديدشان را برنهند پس از يك دورهء فترت تقريبا سى ساله ، مجددا به ارسال سفرا و ايلچيان پىدرپى به دربار ايران ، اقدام كردند . براى پى بردن به تأثيرات آمد و رفتهاى سفراى فرنگى به ايران و

--> ( 1 ) . تاريخ روابط سياسى ايران و انگليس در قرن 19 ، محمود محمود ، جلد اول ، ص 3 .